Onze aardgasbaten zijn verkwanseld. In plaats van het te sparen, is het jarenlang gebruikt om de begroting te dichten. Maar het is nog niet te laat. Nu beginnen met sparen levert alsnog een fonds op van 150 miljard.
Het aardgasveld in Slochteren heeft sinds haar ontdekking in 1959 de Nederlandse overheid al meer dan 200 miljard euro aan aardgasbaten opgeleverd. Als dat geld in een fonds was gestopt, hadden we nu een pot van meer dan 360 miljard euro gehad. Dat is zo’n beetje onze staatsschuld. Maar helaas, dat geld is al uitgegeven. Door politici -van links tot rechts- die het verkwanselden aan subsidies, belastingverlagingen en prestigeprojecten. Of nog erger: het gebruikten om structurele tekorten op de overheidsbegroting te verhullen.
In het buitenland hebben ze geleerd van deze ‘Hollandse ziekte’. Bekend voorbeeld is Noorwegen, waar de inkomsten uit oliewinning in een financieel fonds vloeien dat nu al bijna 500 miljard euro bevat. Alleen het rendement op dit fonds mogen politici jaarlijks uitgeven. Daardoor behoudt Noorwegen haar rijkdom tot in lengte van jaren.
Maar in Nederland stromen de gasgelden nog steeds domweg overheidsbegroting in. Sinds de afschaffing van het Fonds Economische Structuurversterking door het kabinet Rutte I zelfs al het geld. En dat terwijl economen adviseerden het Noorse voorbeeld te volgen. Een belangrijk probleem is namelijk dat de gasbaten vroeg of laat wegvallen, waarschijnlijk rond 2050. Door de gasbaten meteen uit te geven worden niet alleen noodzakelijke hervormingen uitgesteld, maar moeten volgende generaties ook nog eens opdraaien voor een ‘verborgen’ begrotingstekort van nu meer dan 10 miljard euro.
Er speelt nog een ander probleem. Dat is dat de aardgasbaten sterk schommelen door de variërende gasprijs. Dit jaar zullen de opbrengsten bijvoorbeeld zo’n 20 procent hoger zijn dan verwacht. Ofwel ruim 2 miljard. Door deze schommelingen kan een regering de ene periode meer uitgeven, terwijl in de daaropvolgende periode de begrotingstekort oploopt. Dit heeft als gevolg dat het gasgeld inefficiënt wordt besteed. In plaats van aan structurele welvaart – betere infrastructuur, minder schulden- worden meevallers door politici veelal gebruikt om korte termijn cadeautjes te geven – een tweede televisie.
Ter illustratie: in de gehele periode tot 2007 ging 80 procent van de extra aardgasinkomsten direct op aan meer overheidsuitgaven of een verlaging van de belasting. De koppeling tussen de schommelingen in aardgasbaten en overheidsuitgaven verslechtert ook nog eens de economische stabiliteit. Recessies worden onnodig verdiept. Eind jaren ’70 leidde het spenderen van o.a. aardgasbaten zelfs tot een ernstige crisis. De waarde van de gulden steeg zo snel dat de concurrentiepositie van het bedrijfsleven verzwakte, de export en productie terugviel en de werkloosheid steeg.
Het is echter nog niet te laat: met nog grofweg een derde van de oorspronkelijke gasreserves in de grond en alsmaar stijgende gasprijzen kan een financieel fonds nog steeds meer dan 150 miljard aan permanent vermogen opleveren. Als het gas in 2050 dan op is, is het fonds groot genoeg om nog steeds 4,6 miljard euro per jaar te cashen.
Helaas lijkt het er niet op dat zo’n fonds er komt. Alle partijen laten het door Rutte I ingevoerde beleid grotendeels ongemoeid. Alleen D66 en de SGP willen een gedeelte van de gasbaten inzetten voor respectievelijk een energiefonds en een deltafonds. Maar als er nu niks gebeurt zullen onze kinderen een lege grabbeldoos aantreffen. Dus geen cadeautjes, maar wel de troep om op te ruimen. Dank u sinterklaasje.
provides a fully customizable online crm software and much more through the unique ability to create your own apps to work the way you want.